Giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt tại khu vực, Việt Nam tiếp tục trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của các cường quốc. Chưa đầy một tuần sau thông tin tập đoàn Trump Organization chính thức công bố dự án quy mô lớn tại Hưng Yên, một động thái đáng chú ý khác đã diễn ra từ phía Trung Quốc, làm nổi bật “ván cờ” đầu tư chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngay trên đất Việt. Sự kiện này không chỉ cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của Việt Nam mà còn hé lộ chiến lược khéo léo của Hà Nội trong việc tận dụng dòng vốn ngoại để phục vụ lợi ích quốc gia.
Power China và đề xuất đầu tư đường sắt chiến lược
Ngày 21 tháng 5 vừa qua, ông Châu Gia Nghĩa, Chủ tịch khu vực Châu Á Thái Bình Dương của Tập đoàn Xây dựng Địa lực Trung Quốc (Power China), đã có cuộc gặp với Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Hà Nội. Nội dung trọng tâm của cuộc gặp là đề xuất đầu tư vào tuyến đường sắt chiến lược Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
Power China được biết đến là một trong những tập đoàn xây dựng hàng đầu thế giới, hoạt động tại hơn 130 quốc gia trong năm lĩnh vực chính: thủy lợi thủy điện, năng lượng điện lực, hạ tầng đô thị, khai khoáng và số hóa. Năm 2024, tập đoàn này đạt doanh thu hơn 100 tỷ USD, xếp thứ 108 trong danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất toàn cầu. Với kinh nghiệm dày dặn, bao gồm việc tham gia thi công hơn 2000 km đường sắt, Power China bày tỏ mong muốn hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam để triển khai các dự án đường sắt, trước mắt là tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
Đề xuất của Power China đi kèm với những cam kết quan trọng: đảm bảo tiến độ, chất lượng, kiểm soát chi phí hiệu quả, cũng như chia sẻ kinh nghiệm kỹ thuật và quản lý với các đối tác Việt Nam. Ngoài lĩnh vực đường sắt, với vị thế nhà thầu lớn thứ bảy thế giới trong lĩnh vực năng lượng, tập đoàn này cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục đầu tư phát triển năng lượng tái tạo và các lĩnh vực hạ tầng khác tại Việt Nam.
Phản ứng và kỳ vọng từ phía Việt Nam
Thủ tướng Phạm Minh Chính đã bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ trương đầu tư kinh doanh tại Việt Nam của Power China, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt. Ông nhấn mạnh Việt Nam khuyến khích các tập đoàn lớn, có uy tín của Trung Quốc đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng đường sắt, ưu tiên cho tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
Đặc biệt, Thủ tướng đã đưa ra những đề nghị cụ thể mang tính chiến lược. Ông đề nghị Power China hợp tác hỗ trợ Việt Nam phát triển công nghiệp đường sắt, thông qua chuyển giao công nghệ, khoa học kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chia sẻ khoa học quản trị và giải pháp vận hành. Lãnh đạo Chính phủ cũng đề nghị tập đoàn hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của Power China và chuyển giao công nghệ sản xuất động cơ gió, pin mặt trời cho các doanh nghiệp như Viettel, PetroVietnam.
Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng phát huy tinh thần “nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu làm lớn”, gợi ý Power China có thể thông qua các doanh nghiệp Việt Nam để mở rộng thị trường sang các nước trong khu vực Đông Nam Á và các khu vực khác. Với phương châm “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”, Thủ tướng khẳng định Chính phủ và các bộ ngành, địa phương Việt Nam luôn đồng hành, hỗ trợ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, bao gồm cả Power China và các doanh nghiệp Trung Quốc.
Việt Nam: “Rung đùi” trong cuộc cạnh tranh chiến lược
Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tăng cường hiện diện kinh tế tại khu vực, nhiều quốc gia có nguy cơ bị cuốn vào hoặc phải ngả hẳn về một bên. Tuy nhiên, Việt Nam đang cho thấy một bản lĩnh và chiến lược khác biệt. Thay vì phản đối hoặc bị động, Việt Nam chào đón cả hai dòng vốn đầu tư, nhưng với những điều kiện và mục tiêu rõ ràng lấy lợi ích quốc gia làm trung tâm.
Việc chào đón Trump Organization cho thấy Việt Nam là điểm đến ổn định, thân thiện với các tập đoàn quốc tế, kể cả những tập đoàn mang tính biểu tượng chính trị cao. Điều này củng cố niềm tin vào môi trường kinh doanh và pháp lý tại Việt Nam. Cùng lúc đó, việc tiếp đón Power China ở cấp cao và mở ra cơ hội đầu tư khổng lồ vào hạ tầng, đặc biệt là đường sắt, giúp Việt Nam có thể đẩy nhanh tốc độ hiện đại hóa một lĩnh vực đã bị chậm trễ nhiều năm. Nếu quản lý tốt chi phí và yêu cầu chuyển giao công nghệ hiệu quả, Việt Nam không chỉ sở hữu tuyến đường sắt mà còn nâng cao năng lực thiết kế, xây dựng, vận hành các dự án tương lai.
Chiến lược của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc thu hút vốn. Trong cả hai cuộc tiếp cận (Trump Organization về nghỉ dưỡng, Power China về đường sắt/năng lượng), Hà Nội đều khéo léo lồng ghép các điều kiện tiên quyết: chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, kết nối doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng toàn cầu, kiểm soát chi phí, chia sẻ rủi ro và tôn trọng luật pháp Việt Nam. Điều này thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong việc sử dụng dòng vốn ngoại như một đòn bẩy để nâng tầm chính mình, không cho phép bên nào “dựng pháo đài riêng” mà phải chung tay xây dựng cùng Việt Nam.
Cuộc cạnh tranh giữa các tập đoàn lớn tại Việt Nam cho thấy cường độ ngày càng gia tăng. Mỹ và Trung Quốc đều nhận thức rõ Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng mới, là cửa ngõ Đông Nam Á và đối tác không thể thiếu trong chiến lược của họ. Tuy nhiên, điểm nổi bật nhất lại nằm ở sự khéo léo và bản lĩnh của Việt Nam. Hà Nội đang chơi một ván cờ chiến lược, không chỉ phòng ngự mà còn tấn công, đặt ra các điều kiện, và biến mình không chỉ là nơi đến của dòng vốn mà còn là nơi sản sinh ra giá trị mới cho quốc gia.
Trong cuộc đua nóng dần giữa Mỹ và Trung Quốc tại khu vực, người chiến thắng thực sự không phải là bên rót nhiều tiền hơn, mà là bên biết sử dụng dòng tiền ấy để phục vụ lợi ích quốc gia một cách hiệu quả nhất. Việt Nam, bằng việc tận dụng công nghệ và vốn từ Mỹ, khả năng thi công quy mô lớn từ Trung Quốc, đang đứng ở vị thế đặc biệt. Sự bổ sung lẫn nhau này là một lợi thế hiếm có.
Tuy nhiên, “rung đùi” không có nghĩa là ảo tưởng. Việt Nam cần tỉnh táo và cẩn trọng trong từng bước đi, tránh những rủi ro tiềm ẩn như bẫy nợ, mất kiểm soát chủ quyền như bài học của một số quốc gia khác. Nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” cùng yêu cầu minh bạch, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực do Thủ tướng Phạm Minh Chính đặt ra chính là minh chứng cho sự cẩn trọng này. Đây là hợp tác có điều kiện, đặt lợi ích quốc gia làm trung tâm.
Nếu tiếp tục giữ vững lập trường độc lập, tự chủ và chủ động dẫn dắt cuộc chơi đầu tư, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm sản xuất, dịch vụ và logistics mới của Đông Nam Á, kết nối bởi hạ tầng hiện đại và vốn FDI đa chiều. Việt Nam sẽ hưởng lợi từ cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung, nâng cao vị thế ngoại giao và tăng cường tự chủ kinh tế.
Trước cuộc đua đầu tư ngày càng nóng bỏng giữa Mỹ và Trung Quốc tại Việt Nam, làm thế nào Việt Nam có thể tiếp tục duy trì thế cân bằng chiến lược và đảm bảo các dự án hạ tầng quy mô lớn mang lại hiệu quả bền vững, tránh những rủi ro tiềm ẩn về kinh tế và chủ quyền?
Tài liệu tham khảo:
- Báo cáo từ các cuộc gặp cấp cao giữa lãnh đạo Việt Nam và đại diện các tập đoàn Trump Organization, Power China.
- Thông cáo báo chí của Văn phòng Chính phủ Việt Nam về các hoạt động đối ngoại.
- Các bài phân tích từ các hãng thông tấn uy tín đưa tin về sự kiện này.
